Rekenonderwijs

Hoe wij onze rekenresultaten hebben verbeterd

De rekenresultaten van de leerlingen van Basisschool ’t Palet zijn ondanks corona, in een half jaar tijd hard zijn gestegen. Om deze reden zijn wij de afgelopen periode meerdere keren benaderd door diverse media, o.a. de Trouw en RTL Nieuws. In de media moet alles vaak kort en niet te inhoudelijk. Omdat wij vinden dat je moet delen wat werkt, hebben wij hieronder uitgewerkt wat we hebben gedaan, waarom we deze keuzes hebben gemaakt en hoe we dat hebben aangepakt.

Probleemanalyse

In september zijn we gestart met een analyse van onze opbrengsten. Corona heeft eraan bijgedragen dat (bepaalde) leerlingen, bepaalde periode(s) in mindere mate konden deelnemen aan het onderwijs. In overleg met het team hebben wij ervoor gekozen om de extra middelen die ter beschikking werden gesteld om de corona-achterstanden weg te werken, in te zetten voor zoveel mogelijk leerlingen. Dit betreft een schoolbrede aanpak, zodat niet enkel de leerlingen worden bediend die laag scoren op de basisvakken, maar zodat ook leerlingen die normaliter beter zouden scoren de kans krijgen om zich verder te ontwikkelen. Tijdens de analyse hebben we geïnventariseerd waar de grootste hiaten liggen. Hieruit kwam naar voren dat rekenen bij alle groepen de grootste zorg betreft. Dit is in lijn met de reken-wiskunderesultaten die voortkomen uit de Cito-resultaten: een aantal groepen scoorden eind vorig schooljaar op rekenen/wiskunde onder het landelijk gemiddelde.

Doelen:

  • Alle kinderen hebben in april van het schooljaar 2020-2021 de basisbewerkingen geautomatiseerd dat past bij hun Didactische Leeftijd, of gaan minimaal een jaar vooruit in DLE. Dat meten we o.b.v. de Didactische Leeftijd (DLE) die voortkomt uit de Tempo Toets Rekenen (TTR).
  • De Cito-resultaten van de Eindtoets Rekenen & Wiskunde zijn in groep 3 t/m 8 minimaal op of boven de schoolnorm.
  • 85% van de leerlingen uit groep 8 stromen uit op minimaal 1F niveau, waarvan minimaal 65% uitstroomt op 1S niveau.

Theoretische onderbouwing

Onderzoek naar veelvoorkomende hiaten maakt inzichtelijk dat de meest voorkomende rekenproblemen op scholen zijn: het niet goed of vlot kunnen terugtellen (ook wel aangeduid met onvoldoende oriëntatie tot 100), problemen met de sprong over het 10- of 100-tal en onvoldoende beheersing van de tafels (Bosman, 2015). Een analyse uitgevoerd door de leerkrachten van basisschool ‘t Palet maakt inzichtelijk dat deze problemen zich ook bij onze leerlingen voordoen. Als deze vaardigheden niet zijn geautomatiseerd, dan wordt het werkgeheugen overbelast wat op haar beurt leidt tot het niet soepel oplossen van rekenopgaven die meer vereisen dan louter basisvaardigheden. Aanvullend concludeert de onderwijsinspectie in 2011 het volgende:

“Uitgaande van de verschillen tussen rekensterke en rekenzwakke scholen lijkt er samenhang te bestaan tussen hogere eindresultaten en hogere tussentijdse resultaten voor rekenen-wiskunde enerzijds en de kwaliteit van het onderwijs in automatiseren van de basisbewerkingen anderzijds” (p.6, onderwijsinspectie, 2011).

Om deze problemen/achterstanden te kunnen oplossen is het van belang dat de basisvaardigheden, namelijk optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen systematisch worden aangeleerd (Bosman, 2015). We hebben het dan over het automatiseren en het memoriseren. Automatiseren betreft het vrijwel routinematig uitvoeren van rekenhandelingen. Memoriseren betreft het ‘uit het hoofd kennen’ van rekenfeiten (Onderwijsinspectie, 2011). Het automatiseren van basisbewerkingen moet worden onderhouden en dus regelmatig worden geoefend. Volgens het rapport van de onderwijsinspectie (2011) leidt het volgen van cursussen niet automatisch tot een verbetering van het reken-wiskundeonderwijs. Hiervoor is er een planmatig rekenbeleid nodig. Het team van ’t Palet heeft hierover met elkaar gesproken en besloten om de extra corona-subsidie in te zetten op het ontwerpen en uitvoeren van een planmatig rekenbeleid, zodat we duurzaam dit probleem kunnen oplossen en borgen in de praktijk.

Aanpak

Onderstaande interventies zijn tegelijkertijd en in samenhang met elkaar ingevoerd. Deze elementen tezamen zorgen op onze school voor de groei. Wat hebben we gedaan?

  • We hebben het schoolbreed geïmplementeerd. Dat wil zeggen dat we het alle onderstaande interventies in alle leerjaren hebben toegepast. Dit zorgt voor een doorlopende leerlijn en voor meer samenwerking. We ontwikkelen gezamenlijk als team, waardoor we het ook gezamenlijk kunnen vieren. 
  • Intensief ingezet op effectieve didactiek (EDI), waarin de focus ligt op rekenen: sinds begin van dit schooljaar krijgen we teamtraining in EDI, ontwerpen we samen lessen, observeren we elkaars lessen (filmen) en geven we elkaar ontwikkelingsgerichte feedback op ons handelen.
  • We hebben tijdens de lockdown online EDI-lessen gegeven. Concreet betekende dit: alle kinderen kregen een overzichtelijk weekrooster met daarin de lesdoelen en de instructietijden waarop ze online moesten zijn. We hielden focus op de basisvakken en zorgden voor veel interactie met en tussen de kinderen. Zo blijven alle kinderen actief en kan de leerkracht goed het begrip controleren.
  • Implementatie van een nieuwe methode (Getal en Ruimte junior) in de groepen 1 t/m 8. Deze methode werkt vanuit de principes van EDI (o.a. van kale rekensommen naar de toepassing in redactiesommen, de EDI-lesfasen en één lesdoel per les).
  • We hebben de wetenschappelijk bewezen methodiek ‘Zo leer je kinderen rekenen’, van Sikkes & Van der Leeuw (2011) toegepast en geïntegreerd in ons rekenonderwijs. Onderzoek laat zien dat leerlingen door deze methodiek in 6 weken tijd 1,5 jaar hebben ingehaald op didactische leeftijd t.a.v. de basisvaardigheden rekenen. Bovendien behaalden leerlingen met een rekenachterstand net zoveel vooruitgang als leerlingen zonder die achterstand (Bosman, 2015). Deze methodiek kent een aantal kenmerken, namelijk:
  1. Systematische opbouw 
  2. Eén strategie, die bij alle sommen en bewerkingen tot de juiste uitkomst leidt
  3. Herhaling: kort en snel herhalen
  4. Groepsgewijze en directe instructie
  5. Gebruik van de bal bij klassikaal oefenen.

Omdat het automatiseren en memoriseren al langer een hiaat was, wilden we met deze methodiek de basisvaardigheden in een korte periode van ongeveer 6 weken een boost geven. Daarnaast is het van essentieel belang dat deze basisvaardigheden worden onderhouden en geborgen in de dagelijkse rekenlessen. Om de methodiek te integreren en te verbinden aan de rekenmethode ‘Getal en Ruimte’, zijn beide methodes geanalyseerd. Dit is gebruikt als input voor het opstellen van een planmatig rekenbeleid. Een helder beleid waarin een overzichtelijke leerlijn wordt geformuleerd is van essentieel belang voor het duurzaam oplossen van dit probleem. Twee leerkrachten kregen een halve dag in de twee weken om dit goed en duurzaam te implementeren en andere leerkrachten hierin zowel inhoudelijk als didactisch te ondersteunen. Deze methodiek kwam 6 weken lang boven op de reguliere rekentijd: in groep 3 een half uur, in groep 4 t/m 8 een uur extra per dag.

Resultaat 

We zijn nog niet aan het einde van het schooljaar, maar een aantal doelen wordt al behaald. Zo behalen alle groepen op de CITO M-toets een gemiddeld I+, I of II niveau. Een enorme succeservaring, zowel voor de leerlingen als voor de leerkrachten! Daarnaast zijn alle leerlingen vooruitgegaan in hun didactische leeftijd op de basisvaardigheden. De volledige analyse wordt in de komende weken uitgevoerd. De eerste resultaten zijn hoopgevend: de kinderen lijken inderdaad, zoals het onderzoek van Bosman (2015) concludeert, gemiddeld 1,5 jaar vooruit te zijn gaan gegaan in DLE.

Inmiddels is ook de uitslag van de eindtoets bekend (Route 8), we hebben hiermee ook het tweede doel behaald. Alle leerlingen uit groep 8 stromen uit met minimaal 1F niveau, waarvan precies 65% 1S niveau.

De volgende uitdaging is om dit vast te houden!

Literatuurlijst

Bosman, A.M.T. (2015). Zo leer je alle kinderen rekenen. Orthopedagogiek: Onderzoek en Praktijk, 54 (10), 413-424.

Hollingsworth, J., &, Ybarra, S. (2020). Expliciete Directe Instructie 2.0. Tips en technieken voor een goede les (bewerking van M. Schmeier). Huizen: Pica.

Onderwijsinspectie (2011). Automatiseren bij rekenen wiskunde: https://binged.it/3mTLQR5